“Tôi đã rơi nước mắt khi nghe một nữ SV Pháp hát ca trù…”

Trong bài viết sau đây gửi từ Paris, GS-TS Trần Văn Khê xúc động kể về một nữ sinh viên Pháp tại trường Đại học Nanterre đã bền bỉ và say mê nghiên cứu, học hỏi về nghệ thuật hát ca trù ở VN…

Cô Aliénor Anisensel, một nữ sinh Pháp, 23 tuổi, chuẩn bị soạn tiểu luận án cao học tại Đại học Nanterre, đã đến gặp tôi xin ý kiến về việc cô chọn ca trù VN làm đề tài nghiên cứu.

Sau khi biết rằng cô không nói được tiếng Việt mà chỉ biết đàn piano theo truyền thống cổ điển; cô chưa biết chi về nhạc VN, cô chỉ nghe ca trù qua mấy đĩa hát, cô đang đi học bằng học bổng, gia đình không khá giả nên không thể cho cô tiền đi VN nghiên cứu thực địa, tôi khuyên cô nên lựa một đề tài khác. Vì không thể nào trong hai năm mà cô hiểu thấu được một truyền thống âm nhạc rất lạ, rất mới và rất khó chẳng những đối với cô. Cả người Việt cũng không dễ gì lãnh hội được những điểm tế nhị trong nghệ thuật ca trù.

Cô thất vọng, từ giã tôi ra về và hỏi thêm một câu: “Nếu tôi chỉ nghiên cứu ca trù về mặt xã hội, tìm hiểu vị trí của ca trù ngày xưa trong xã hội VN và xem ngày nay ca trù có còn được người Việt học tập và biểu diễn, hay là đã chìm trong quên lãng, giáo sư nghĩ rằng tôi có thể chọn ca trù làm đề tài soạn tiểu luận án cao học hay chăng?”.

Tôi trả lời: “Nếu cô nghiên cứu ca trù về mặt xã hội hay dân tộc học, thì có thể được. Nhưng cô phải học tiếng Việt để có thể trực tiếp điều tra, phỏng vấn nghệ nhân, nghệ sĩ ca trù tại VN và đọc những tư liệu về ca trù viết bằng tiếng Việt. Và lẽ tất nhiên cô phải đi VN, lưu lại VN trong một thời gian. Cô liệu có thể học tiếng Việt và đi VN không?”.

- “Thưa giáo sư, tôi đã bắt đầu học tiếng VN và tôi sẽ tìm cách đi VN. Khi nào tôi thấy có thể thực hiện được chuyến đi VN, tôi sẽ đến tìm giáo sư và nhờ giáo sư khuyên tôi phải gặp ai và làm gì trong đôi ba tháng”.

Tôi bằng lòng, nhưng không tin rằng cô sẽ có đủ điều kiện đi điền dã và thâu thập những tư liệu cho luận văn của cô về mặt dân tộc học.

Năm tháng sau, cô đến gặp tôi và nói: “Thưa giáo sư, em học tiếng Việt đã tiến bộ, chưa nói được trôi chảy, nhưng khá hơn lúc trước. Em được một cái học bổng giúp em có thể đi VN và ở bên ấy hai tháng. Em đến đây để xin giáo sư giúp em”.

Trước sự quyết tâm của một nữ sinh tuy còn trẻ tuổi, nhưng tỏ ra có ý chí, tôi rất cảm động và nói với cô: “Tôi viết cho cô bốn bức thư giới thiệu cô với một số người ở VN. Đó là gia đình cụ Nguyễn Văn Mùi là người hiểu biết rất sâu sắc về nghệ thuật ca trù. Cụ có hai người con trai: Nguyễn Văn Khuê và Nguyễn Mạnh Tiến là hai người đàn đáy giỏi nhất trong giới trẻ ngày nay. Và cô Thúy Hòa – con gái cụ Mùi, học trò của nghệ sĩ nhân dân Quách Thị Hồ, là một nghệ sĩ trẻ tuổi ca hay, có tay phách vững. Đó là Giáo sư Vũ Nhật Thăng, giáo sư Nhạc viện Hà Nội, nói được tiếng Pháp, rất thân với gia đình cụ Mùi. Phó viện trưởng Viện âm nhạc Đặng Hoành Loan có thể giúp cô tìm tư liệu về ca trù trong các thư viện, hay cho cô nghe ca trù do nhiều nghệ nhân đã được Viện ghi âm, ghi hình. Một người nữa, GS-TS Tô Ngọc Thanh, nói được tiếng Anh, tiếng Pháp, một nhà dân tộc nhạc học nổi tiếng trong và ngoài nước. Giáo sư rất bận nên khi nào cần lắm hãy làm rộn giáo sư. Ngoài ra, còn nghệ nhân Phó Kim Đức là người biết rành về ca trù ngày trước; cô Bạch Vân – Tổng thư ký CLB Ca trù, từ 10 năm nay tổ chức một tháng hai lần những buổi sinh hoạt ca trù. Cô cẫn phải gặp những người ấy.

Nếu được, cô đi Lỗ Khê, là nơi có đền thờ các vị tổ nghệ thuật ca trù. Cô nên đi hành hương một lần để biết thêm về tổ chức giáo phường. Những bức thư này có thể mở cửa nhà các vị ấy để cô tiếp xúc với những người cô cần gặp. Nhưng cô phải cố gắng “mở cửa lòng” các nghệ nhân, cô mới tìm được tư liệu cô muốn tìm. Chúc cô thành công, và tôi sẽ gặp cô lại khi cô trở lại Pháp.

Sau đó, cô Anisensel đi Hà Nội và tôi thỉnh thoảng nhận được điện thư của cô cho biết mọi việc tiến hành tốt hơn dự định.

Vừa rồi tôi có dịp về Hà Nội giảng tại Viện Âm nhạc. Cô có đến nghe tôi giảng bằng tiếng Việt. Và cô rất vui, cho tôi biết rằng cô được gia đình cụ Nguyễn Văn Mùi mến thương và giảng dạy cho cô tận tình. Cô nói khi mọi người nhận được thư giới thiệu của tôi, ai cũng tiếp cô rất nồng hậu.

Bốn tháng sau, cô Anisensel xin gặp lại tôi. Cô đã nói tiếng Việt khá hơn và đã làm cho tôi ngạc nhiên đến thích thú nghe câu cô nói bằng tiếng Việt: “Thưa thầy. Em xin cảm ơn thầy”. Rồi cô xin phép được trả bài.

Cô lấy trong cặp ra một cổ phách, hai dùi và nói: “Thầy em, cô Thúy Hòa tận tâm dạy em từ tiếng phách, từ câu hát từ cách ém hơi, nhân chữ, đổ hột, cách hát khuôn và 5 khổ phách căn bản. Em xin hát cho thầy nghe bài Hồng Hồng Tuyết Tuyết“.

Tôi hết sức ngạc nhiên, không tưởng tượng được rằng chỉ trong vòng hai tháng mà cô học được bao nhiêu việc. Cô ngồi dưới sàn nhà vừa cất tiếng hát vừa gõ phách. Tôi lau nước mắt.

Hôm cô bảo vệ tiểu luận án của cô tại ĐH Nanterre, tôi có nhắc lại buổi ấy và nói rằng: “Giọt nước mắt đó là giọt lệ vui mừng thấy người sinh viên sau mấy tháng khổ luyện đã thành công quá sự chờ đợi. Mà đó cũng là giọt lệ buồn, tiếc rằng trong nước VN có bao nhiêu thiếu nữ cùng tuổi với cô Anisensel, sống rất gần truyền thống ca trù trong không gian, mà lại rất xa truyền thống trong tâm khảm, và có ai đủ nghị lực, bền chí học được cái hay của ca trù để cho truyền thống tuyệt vời đó không bị mai một?”.

Cô Anisensel đã gặp bao nhiêu người, đã học được bao nhiêu câu hát, bao nhiêu khổ phách, nghe rõ tiếng trống chầu để biết đâu là trống chấm câu, khi nào là tiếng trống thưởng tiếng hát hay, tiếng phách giòn.

Cô chứng minh cho chúng ta thấy rằng, thường học đến biết hát và gõ phách phải năm này tháng nọ. Siêng năng khổ luyện, chăm chỉ nghe thầy, trong hai tháng trời chỉ học và tập, không mất thì giờ trong chuyện giải trí vui chơi, cô đã thực hiện được ý nguyện của cô và đã làm cho cha mẹ, thầy bạn cô vui lòng đẹp dạ, cho người VN suy nghĩ lại việc giữ gìn vốn cổ quý báu chẳng những cho nước VN mà cho cả nhân loại.

Hoan nghênh cô Anisensel. Chúc cô thêm tiến bộ trên con đường học tập và nghiên cứu của cô.

(Theo Phụ nữ)

Các bài viết liên quan

Trang 1 trong 11

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>